اين انديشه انقلاب أحوال بهم رسيد ، و كار به سرحد پريشانى كشيد ، و عزم جزم نمود كه به خدمت أهل تحقيق هر ديار برسد ، و حقيقت طوائف أمم را برأى العين ببيند . پس بدين اراده ببغداد رفت و از آنجا وارد عراق عجم گرديد و أكثر بلاد آن را ديد و بصحبت طوائف مختلفه رسيد . پس بدار المرز گيلان وارد ؛ و خود نوشته كه از كثرت باران و قلت ياران ترآمده برآمد ؛ و چندگاه در بلاد شروان و مغان و طالش و آذربايجان سياحت كرد ، و لوازم مجالست و معاشرت با هر فرقه را به عمل آورد . و بعد از آن بكشور هند رفت ، و بملك پنجاب و بنگاله و گجرات و دكن درآمد . آنگاه بكشتى نشسته و بسيارى از جزاير هندوستان و سودان را ديد ، و عجائب بحار و غرائب روزگار را مشاهده نمود . و از تلاطم أمواج درياها و تراكم أفواج راجه‌ها زحمت بسيار كشيد ، و رنج بيشمار ديد ؛ تا آخر الأمر بولايت سند افتاد ، و از راه مولتان و جبال بكشمير رسيد ، و مدتى در آن ديار توقف نمود . و بعد از ديدن آن ولايت از راه مظفرآباد و كابل بولايت طخارستان و توران و جبال بدخشان افتاد ، و از آنجا بخراسان آمده ، و از راه عراق بفارس وارد شد . آنگاه از راه دارابجرد و هرمز بعمان و از راه حضرموت و بنادر يمن و بر حبش بجده رسيد ، و از آنجا بصوب حجاز رفت . و بعد از أداء مناسك حج و عمره بمدينهء طيبه آمد ، و به زيارت حضرت خير الأنام و ائمهء بقيع عليهم السلام تشرف حاصل كرد . سپس از راه دريا بكشور صعيد مصر آمد و شام و روم و ارمنيهء كبرى و صغرى و ديار بكر و جزاير روملى و بلاد أنا - طولى را سياحت نمود . و از راه آذربايجان بطهران رسيد ، و مدتى در آنجا مكث كرد ، و بعد از آن عزيمت همدان نمود ، و از همدان باصفهان ، و از آنجا بفارس ، و از فارس بكرمان رفت ، و بعد از چندى بشيراز ، و از آنجا ببغداد رفت ، و در سنهء 1235 تأهل اختيار كرد ، و بعد از وفات مجذوب‌علىشاه كه در 1238 بيايد ؛ خليفه و جانشين وى و قطب سلسلهء عليه باصطلاح صوفيه گرديد ، و در شيراز سكونت گزيد . و بواسطهء مسئلهء تصوف علماء آن شهر بمعادات او برخاستند . و حسينعلى ميرزا فرمانفرما به حكم محكم علماء وى را در سنهء 1241 از آن شهر بيرون كرد ، و او بآذربايجان رفت . و بعد از آن مطابق ميل خود بشيراز باز آمد ، و در آنجا بر وفق دلخواه مسكن نمود ، و قريهء كشن از بلوك حومهء شيراز كه در يك فرسخى آن شهر به طرف مغرب واقع است بتيول وى برقرار شد ، و او